Przedstawiamy program słowno-muzyczny poświęcony światowej sławy bardowi kanadyjskiemu, poecie, prozaikowi i kompozytorowi, twórcy poetyckich ballad, które na trwałe weszły do kanonu światowego dziedzictwa pieśni literackiej, Leonardowi Cohenowi. Ten zmarły 7 listopada 2016 r w wieku 82 lat artysta piosenki wywarł ogromny wpływ na kilka pokoleń bardów, szczególnie w Polsce, gdzie za sprawą wykonań Macieja Zembatego i jego (wspólnych z Maciejem Karpińskim) tłumaczeń mieliśmy okazję już w II. połowie lat 70. XX w. zapoznać się z twórczością tego wyjątkowego artysty. Nostalgiczne w formie i filozoficzne w treści pieśni Leonarda Cohena znalazły w Polsce bardzo podatny grunt do tego stopnia, że w latach 80. był on bardziej popularny u nas, niż w swej rodzimej Kanadzie.

DEMO AUDIO

Program „Tribute to Leonard Cohen” nawiązuje w swej formie do kilku wcześniej zrealizowanych projektów, poświęconych np. Georges’owi Brassensowi, Bułatowi Okudżawie, Georges’owi Moustakiemu, Pete’owi Seegerowi i Jacques’owi Brelowi. Interpretowane są w nim piosenki Leonarda Cohena w tłumaczeniach literackich na język polski przeplatane słowem wiążącym przybliżającym życie, twórczość i światopogląd artysty. Premiera spektaklu odbyła się 23 listopada 2017 r. w Warszawie, w ramach OPPA 2017 – 35. Międzynarodowego Festiwalu Bardów.

W programie udział biorą: Justyna Bacz, Piotr Bakal, Andrzej Ozga, Dominika Świątek i Stanisław Waszak. Komentarz czyta Krystyna Czubówna. Wykonawcom akompaniuje zespół pod kierownictwem Rafała Grząki: Gabriel Tomczuk (kontrabas elektryczny i moog), Kamil Siciak (instr. perkusyjne), Maciej Regulski (gitara), Rafał Grząka (akordeon, bandoneon, aranżacje). Tekst biograficzny o Artyście, scenariusz i reżyseria Piotr Bakal.

Tłumaczenia tekstów piosenek: Maciej Zembaty, Andrzej Ozga, Stanisław Waszak, Justyna Bacz i Piotr Bakal.

LEONARD COHEN

Urodził się w 1934 roku w Montrealu jako Leonard Norman Cohen, syn Mashy (Marshy) i Nathana Cohenów, w średniozamożnej żydowskiej rodzinie. Ojciec pochodził z Polski, a matka, Masha Klonitsky, była córką talmudysty, rabbiego Solomona Klonitsky-Kline, Żyda litewskiego pochodzenia.

Dzięki swojej rodzinie otrzymał solidną edukację na poziomie średnim i zaczął studia na anglojęzycznym McGill University w rodzinnym mieście. Choć był przeciętnym studentem, jeszcze w czasie studiów zdobył prestiżową nagrodę McNaughton Prize za osiągnięcia literackie. 5 października 1955 roku ukończył studia na Uniwersytecie McGill z tytułem bakałarza sztuk (Bachelor of Arts). W maju 1956 roku wydał swój pierwszy tom poezji Let Us Compare Mythologies. W tym czasie poznał znanego poetę kanadyjskiego i późniejszego serdecznego przyjaciela – Irvinga Laytona, który wywarł wielki wpływ na jego życie. W swojej twórczości Cohen nawiązywał do tradycji bitników, recytując wiersze przy akompaniamencie zespołu jazzowego.

W 1957 artysta podjął dalsze studia na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, następnie przeprowadził się do Londynu, a potem szukał inspiracji w kulturze śródziemnomorskiej. Wyjechał do Grecji, gdzie spędził kilka lat na wyspie Hydra. Tam napisał swoje najbardziej znane utwory, m.in. powieści Ulubiona gra (The Favourite Game) w 1963 i Piękni przegrani (Beautiful Losers) w 1966 oraz klasyczną dzisiaj piosenkę Ptak na drucie (Bird On A Wire).

Leonard Cohen w wywiadach często powtarzał, że zaczął śpiewać, gdyż trudno mu było wyżyć z pisania. Biografowie nieco inaczej przedstawiają jego życie w tamtym okresie. Honoraria literackie, rządowe granty oraz dochody z rodzinnego przedsiębiorstwa wystarczały na wygodne życie. Leonard Cohen w tym czasie dużo podróżował, prowadził intensywne życie towarzyskie i erotyczne. Lubił otaczać się pięknymi kobietami i, dopóki było to legalne, eksperymentował z LSD.

Choć nauczył się grać na gitarze w wieku trzynastu lat, a wcześniej zaczął pisać piosenki, początkowo traktował muzykę w sposób czysto rekreacyjny i nie zamierzał zostać piosenkarzem. Nigdy też nie był wybitnym instrumentalistą. Przypadkową sławę przyniosła mu piosenka Suzanne, której profesjonalną wersję nagrała folkowa piosenkarka Judy Collins. Utwór ten stał się radiowym przebojem 1965 roku. Judy Collins wprowadziła Cohena w środowisko muzyki folk. Pierwszy publiczny występ Leonarda Cohena jako piosenkarza miał miejsce 30 kwietnia 1967 roku w Town Hall w Nowym Jorku, na koncercie charytatywnym na rzecz organizacji domagającej się zaprzestania prób z bronią jądrową (The Committee for a SANE Nuclear Policy). Judy Collins namówiła Cohena, by wystąpił z nią na Newport Folk Festival w 1967. Wydany w tym samym roku pierwszy album Songs of Leonard Cohen zawiera takie przeboje artysty jak: Suzanne, Sisters of Mercy, So Long, Marianne, Hey, That’s No Way to Say Goodbye. Album odniósł wielki sukces.

Przy akompaniamencie gitary akustycznej i niewielkiego, łagodnie grającego zespołu, Cohen śpiewał nieco monotonnym, lecz ciepłym barytonem swoje teksty, łączące religijne i interkulturowe aluzje z czarnym humorem. Trafił tym w gusta lewicujących, zapatrzonych w kulturę wschodu środowisk akademickich i literackich ówczesnej Ameryki. Kolejne płyty utwierdzały pozycję artysty. Przełomowym albumem Cohena był Death of a Ladies’ Man wydany w 1977 i wyprodukowany przez Phila Spectora. W wyniku zastosowania spectorowskiej ściany dźwięku, muzyka z tego albumu stała się pełniejsza instrumentalnie lub – jak nieraz twierdzą krytycy – przesadnie barokowa. Obok ostrzej grającej sekcji rytmicznej, elektrycznych gitar i instrumentów klawiszowych, aranżacje obejmowały także sekcję instrumentów smyczkowych. Album ten już na zawsze podniósł rolę innych niż gitara prowadząca instrumentów w twórczości Cohena. Płyta Recent Songs była powrotem do poprzedniej stylistyki, jednak bogactwo instrumentarium zostało zachowane. Na płycie Various Positions, pojawiły się syntezatory, aby na kolejnej – I’m Your Man – całkowicie zdominować instrumentarium. Trzy utwory z następnego albumu The Future zostały wykorzystane w filmie Urodzeni mordercy. Z tego okresu (1979-1994) pochodzą takie przeboje artysty jak The Guests, The Traitor, Hallelujah, Dance Me to the End of Love, I’m Your Man, Everybody Knows, Closing Time, The Future, czy Democracy.

Nadzwyczajną popularność Cohen zyskał w Polsce, gdzie w latach osiemdziesiątych był bardziej znany niż w rodzinnej Kanadzie. Było to zasługą popularyzatorskiej działalności Macieja Zembatego, jego (wspólnych z Maciejem Karpińskim) tłumaczeń tekstów piosenek i wykonań ich polskich wersji. Gdy w 1985 Leonard Cohen przyjechał na trasę koncertową do Polski, występował przy pełnej widowni w największych halach koncertowych: 19 marca w Hali Arena w Poznaniu, 20 marca w Hali Ludowej (zwanej też Halą Stulecia) we Wrocławiu, 21 marca w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu i 22 marca w Sali Kongresowej w Warszawie. Podczas pobytu w Polsce spotkał się z Lechem Wałęsą oraz wygłosił szereg prosolidarnościowych oświadczeń. Wskutek tych działań jego piosenki przez wiele miesięcy nie były emitowane w Polskim Radiu.

W 1997 polską wersję piosenki I’m Your Man wykonał Bogusław Linda w filmie Sara. W 2009 piosenka I’m Your Man znalazła się na płycie Przemysława Gintrowskiego Kanapka z człowiekiem i trzy zapomniane piosenki w wykonaniu autora płyty.

W latach 1994-1999 Cohen przebywał w Buddyjskim Ośrodku Zen na Mount Baldy w okolicach Los Angeles. Wstawał o 2.30, przygotowywał posiłki dla swojego mistrza zen – Roshiego – potem medytował. W ciągu pięciu lat sam ocenił, że stał się innym człowiekiem. Roshiemu poświęconych jest wiele wierszy z tomu Księga tęsknoty.

Wówczas, po nieomal dziesięciu latach braku aktywności artystycznej, Cohen wydał album Ten New Songs. Najbardziej znane utwory z tego wydawnictwa to In My Secret Life, Alexandra Leaving oraz Boogie Street.

24 października 2003 otrzymał z rąk gubernatora generalnego Kanady Adrienne Clarkson Order of Canada, najwyższe odznaczenie kanadyjskie, przyznane mu za wybitny wkład w rozwój kanadyjskiej kultury.

W 2004 została wydana płyta Dear Heather.

W 2005 okazało się, że artysta został pozbawiony środków na funduszu emerytalnym. Jego była przyjaciółka, jednocześnie menedżerka, Kelley Lynch, sprzeniewierzyła ponad 5 milionów dolarów, zostawiając jedynie 150 tysięcy. Suma ta nie wystarczała artyście nawet na opłacenie należnych podatków. W marcu 2006 Cohen wygrał sprawę sądową z byłą menedżerką, uzyskując sądowy nakaz zwrotu dziewięciu milionów dolarów, jednak możliwość faktycznego odzyskania utraconych funduszy była mało prawdopodobna.

W 2006 Cohen został uhonorowany członkostwem w Canadian Songwriters Hall of Fame.

24 listopada 2006 do polskich kin wszedł film dokumentalny Leonard Cohen: I’m Your Man, w którym o wpływie Cohena na swoją twórczość mówią m.in. Bono, muzycy zespołu U2 oraz Nick Cave. Sam Leonard Cohen opowiada o swoim życiu i marzeniach.

31 marca 2007 artysta wystąpił w Muzycznym Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie jako gość specjalny koncertu promującego płytę Anjani Thomas pt. Blue Alert, której był producentem oraz autorem tekstów. Zaśpiewał wraz z Anjani dwie piosenki: Never Got to Love You i Thanks For the Dance.

13 stycznia 2008 roku Leonard Cohen zapowiedział swoją pierwszą od 15 lat trasę koncertową. 10 marca 2008 przyjęto go do Rock and Roll Hall of Fame. Pierwszy występ, w ramach zapowiedzianej trasy, odbył się 11 maja 2008 roku we Fredericton (Kanada). Cohen wystąpił m.in. na festiwalu The Big Chill, Montreal Jazz Festival i Glastonbury Festival. Na początku jesieni 2008 roku wystąpił w Polsce na dwóch koncertach: 29 września we Wrocławiu i 1 października w Warszawie. Przez cały 2009 i 2010 rok Leonard Cohen kontynuował swoją największą trasę koncertową. 4 października 2010 r. wystąpił w katowickim Spodku, a 10 października na warszawskim Torwarze. Przed warszawskim koncertem spotkał się z Lechem Wałęsą. 11 grudnia 2010 roku koncertem w Las Vegas (USA) Cohen zakończył tournée w 2010 roku.

31 stycznia 2012 roku wydana została kolejna płyta studyjna Old Ideas. Znalazły się na niej w większości zupełnie nowe piosenki, w wykonaniu których towarzyszyły mu: Dana Glover, Sharon Robinson oraz Webb Sisters.

26 lutego 2012 roku Cohen odebrał nagrodę PEN Klubu Nowej Anglii – Song Lyrics of Literary Excellence.

12 sierpnia 2012 w Gandawie rozpoczęła się kolejna trasa koncertowa Cohena, promująca album Old Ideas. Koncerty odbyły się m.in. w Belgii, Danii, Norwegii, Finlandii, Polsce, Niemczech, Irlandii, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Turcji, Rumunii, Francji, Hiszpanii i Portugalii, a następnie w USA i Kanadzie. W ramach trasy koncertowej 19 lipca 2013 artysta wystąpił w Atlas Arenie w Łodzi.

Opublikowana 21 października 2016 r. – zaledwie kilkanaście dni przed śmiercią artysty płyta, zatytułowana You Want It Darker, to album na tyle interesujący, że w dyskografii kanadyjskiego barda wyróżniać się będzie nie tylko dlatego, że ją zamknie. Artysta umieścił na tej płycie zestaw piosenek z jednej strony świetnie nadających się na definicję jego specyficznego stylu, z drugiej – na swój sposób przebojowych, z trzeciej wreszcie – niezwykle poruszających.

Bo co innego powiedzieć można o delikatnych, napełnionych melancholią balladach, w których ponad 80-letni starzec bardzo wyraźnie i jednoznacznie żegna się ze światem, z przyjaciółmi, miłościami i przyjemnościami życia, w których wspomina najważniejsze momenty swojego barwnego życia, w których umawia się z bogiem, jakby chciał wynegocjować warunki swojego odejścia. Te piosenki już w dniu premiery płyty robiły wielkie wrażenie, dziś, kiedy śmierć artysty nadała im dodatkowego wymiaru, wywołują ciarki na plecach. Trudno wyobrazić sobie piękniejsze i bardziej znamienne artystyczne pożegnanie.

Leonard Cohen zmarł 7 listopada 2016 w Los Angeles i został pochowany w Montrealu.